31η ΜΑΙΟΥ 1941: Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΗΜΑΙΑ

 

31η ΜΑΙΟΥ 1941: Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΗΜΑΙΑ

Τιμή και δόξα στον ανιδιοτελή ήρωα, συνάδελφο Λάκη Σάντα…

Κατέβασε από την Ακρόπολη σαν σήμερα τη γερμανική σημαία, πολέμησε και στην Αιτωλοακαρνανία, αλλά προτίμησε να εργάζεται ως απλός διοικητικός υπάλληλος μαζί με την ταπεινότητά μου στον Δημοσιογραφικό Οργανισμό Λαμπράκη, παρά να επιδιώξει να γίνει βουλευτής, υφυπουργός, υπουργός και ευρωβουλευτής και να πλουτίσει…

Του Δημήτρη Στεργίου

Σαν σήμερα, πριν από 81 χρόνια, το πρωί οι Αθηναίοι ξύπνησαν και έκπληκτοι είδαν να μη κυματίζει στην Ακρόπολη η τεράστια σημαία με τη σβάστικα που επί εβδομάδες βρισκόταν εκεί. Το γεγονός αυτό ανακοίνωσε, μέσω των λογοκριμένων εφημερίδων ο Γερμανός φρούραρχος ως εξής:

«Κατά την νύκτα της 31ην Μαΐου υπεξηρέθη η επί της Ακροπόλεως κυματίζουσα γερμανική πολεμική σημαία παρ’ αγνώνστων δραστών. Διενεργούνται αυστηραί ανακρίσεις. Οι ένοχοι και συνεργοί αυτών θα τιμωρηθώσι δια της ποινής του θανάτου».

Οι «ένοχοι» ή οι «συνεργοί» ή οι δράστες δεν τιμωρήθηκαν ποτέ διότι απλώς δεν συνελήφθησαν ποτέ, διότι επί είκοσι χρόνια, ήταν … άγνωστοι! Μόνο στις 31 Μαϊου του 1961 έγινα γνωστά τα ονόματά τους: Ήταν ο Μανώλης Γλέζος και ο Απόστολος (Λάκης) Σάντας, όπως προκύπτει από την αφήγηση του τελευταίου σε Έλληνες και ξένους δημοσιογράφους στην εφημερίδα «Το Βήμα» (31 Μαϊου 1961). Συγκεκριμένα, στην εφημερίδα αυτή αναφέρονται τα ακόλουθα:

«Με τον Μανώλη Γλέζο συνεδέετο δια στενής φιλίας και από των πρώτων ημερών της Κατοχής είχον καταλήξει εις την απόφασιν να προξενήσουν ένα οιοδήποτε σαμποτάζ εις τους Γερμανούς. Μίαν ημέραν, βλέποντες από το Ζάππειον να κυματίζει επί της Ακροπόλεως η γερμανική σημαία – η οποία δεν υπεστέλλετο ούτε την νύκτα, – συνέλαβον την ιδέαν να επιχειρήσουν να την καταβιβάσουν. Προκειμένου να καταστρώσουν το σχέδιο δράσης τους, οι δύο φίλοι επισκέφθηκαν την Μπενάκειο Βιβλιοθήκη και μελέτησαν σε βάθος ένα σχεδιάγραμμα της Ακρόπολης. Εις την βορειοδυτικήν πλευράν της Ακροπόλεως ανεκάλυψαν μίαν οπήν εκ της οποίας εκκινούσε μία σχισμή του εδάφους, η οποία κατέληγεν εις ένα άνοιγμα προ του Ερεχθείου. Η οπή ήτο καλυμμένη με τάβλες, εις την σχισμήν δε υπήρχαν μαδέρια, τα οποία είχον τοπεθετηθή εικεί παλαιότερα κατά την εκτέλεσιν εργασιών. Οι δύο φίλοι, την νύκτα της 30ης Μαΐου του 1941, περί την ενάτην βραδυνήν, εξεκίνησαν από την πλατείαν Ελευθερίας, ενώ η κυκλοφορία επετρέπετο μόνον μέχρι της 11ης. Δεν ήσαν ωπλισμένοι και μόνον ο Σάντας είχε μαζί του ένα μαχαίρι. Όταν έφθασαν εις την Ακρόπολιν, άκουσαν τους Γερμανούς φρουρούς να διασκεδάζουν μετά γυναικών εις το φυλάκιον. Παραμέρισαν τις τάβλες και άρχισαν να αναριχώνται δυσκόλως εις την σχισμήν επί είκοσι, περίπου, λεπτά. Όταν έφθασαν επί του βράχου και αφού εβεβαιώθησαν ότι δεν υπήρχε Γερμανός εις την παραπλευρώς του ιστού ευρισκομένην σκοπιάν, ήρχισαν τας προσπαθείας των διά την καταβίβασιν της σημαίας. Το εγχείρημα ήτο εξαιρετικώς δύσκολον και διήρκεσεν επί μίαν περίπου ώραν, διότι η σημαία ήτο στερεά προσδεδεμένη με συρματόσχοινο».

Γνώρισα τον Λάκη Σάντα από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 όταν η ταπεινότητά μου εργαζόταν ως συντάκτης (δημοσιογράφος) στις εφημερίδες «Το Βήμα», «Τα Νέα» και τον «Οικονομικό Ταχυδρόμο») κι εκείνος ως διοικητικός υπάλληλος. Εκεί, στην είσοδο της οδού Χρήστου Λαδά 3, δεξιά, σε έναν ειδικό χώρο βρισκόταν το Τμήμα Διεκπεραίωσης των εφημερίδων και των περιοδικών. Εκεί, μού έδινε (όπως και στους άλλους συναδέλφους μου – στελέχη του ΔΟΛ) το «σώμα εφημερίδων» (έτσι λέγεται δημοσιογραφικά το πακέτο που περιέχει όλες τις εφημερίδες και τα περιοδικά της ημέρας) γ πριν πάω στο γραφείο μου. Εκεί, λοιπόν, ταπεινά, χαρούμενα, πρόθυμα, φιλικά με όλους, σαν να μην είχε κάνει τίποτε για την πατρίδα, εργαζόταν ο Λάκης Σάντας, όταν στις 30 Μαϊου του 1976, δηλαδή ύστερα από 15 χρόνια από την πρώτη αφήγηση λεπτομερειών γύρω από την παράτολμη απόφαση να κατεβάσει τη γερμανική σημαία μαζί με τον Μανώλη Γλέζο, δημοσιεύθηκαν στο «Βήμα» περισσότερες πληροφορίες για το εγχείρημα, όπως το διηγήθηκαν οι ίδιοι, δηλαδή οι Σάντος και Γλέζος και, κυρίως, για την πρόθεσή τους να μη μείνουν άγνωστοι, να μη μάθει κανείς ποιοι πραγμάτωσαν αυτό το γεγονός, τονίζοντας ότι «η δημοσιότητα, που δόθηκε στο θέμα αυτό ήταν ανεξάρτητη από τη θέλησή μας» και ότι «δεν επιδιώκει κανείς ένα όφελος επιχειρώντας ή πραγματώνοντας μια πράξη».

 

 

Τήρησε την πρόθεσή του να μην «εξαργυρώσει» τη γενναία πράξη του

 

Αυτή η πρόθεση υλοποιήθηκε, κρατήθηκε μόνο από τον Λάκη Σάντα, ο οποίος προτίμησε να μείνει ένας απλός διοικητικός υπάλληλος σε έναν μεγάλο δημοσιογραφικό συγκρότημα με πρόεδρο έναν μεγάλο δημοσιογράφο και άνθρωπο, τον Χρήστο Λαμπράκη, παρά να επιδιώξει να γίνει … συνδικαλιστής και μετά βουλευτής και μετά υφυπουργός και μετά υπουργός και μετά πρωθυπουργός και μετά ευρωβουλευτής και να πλουτίσει!!! Αυτή η πρόθεση τηρήθηκε και σε συζητήσεις μου μαζί του, καθώς στην επιμονή μου να μου πει λεπτομέρειες για την ηρωική πράξη να κατεβάσει τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη με το Μανώλη Γλέζο, μου έλεγε στερεότυπα και με τρόπο που ήθελε να αποφύγει: «Δεν κυνηγάω ποτέ τη δημοσιότητα, γιατί θεωρώ ότι έχει εξευτελιστεί το ζήτημα πάρα πολύ. Την αντίσταση δεν την κάναμε μόνο εμείς, έχουν σκοτωθεί χιλιάδες παλικάρια, γυναίκες και άνδρες, 'ανώνυμοι'»! Πάντως, χαιρόταν πάρα πολύ που ήμουν Αιτωλοακαρνάνας. Και είχε τους λόγους του. Τού θύμιζα τη συμμετοχή του σε μάχες και στον Νομό μου.

Έτσι, τον θυμάμαι και έτσιθα τον θυμάμαι τον συνάδελφο επί πολλά χρόνια στον ίδιο χώρο Λάκη Σάντα, αυτή την εμβληματική μορφή της Εθνικής Αντίστασης, ο οποίος γεννήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου του 1922 στη Λευκάδα και πέθανε στις 30 Απριλίου 2011 σε ηλικία 89 ετών.

Το 1934 η οικογένεια του εγκαθίσταται στην Αθήνα. Τελειώνει το γυμνάσιο το 1940 και εισάγεται στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου 1941 θα κατεβάσει, μαζί με το φίλο του Μανώλη Γλέζο, τη χιτλερική σημαία από το βράχο της Ακρόπολης.

«Ήταν η πρώτη ανάσα της αντίστασης» είπαν στη Βουλή, τιμώντας τον Λάκη Σάντα και το Μανώλη Γλέζο, το Νοέμβριο του 2008. «Δύο δεκαοκτάχρονα που έπαιξαν με την ιστορία, είδαν ένα σύμβολο και αποφάσισαν να γίνουν σύμβολα οι ίδιοι».

Το 1942 εντάσσεται στο ΕΑΜ και λίγο αργότερα στην ΕΠΟΝ και βγαίνει στο βουνό με τον ΕΛΑΣ. Πήρε μέρος σε αρκετές μάχες στην Αιτωλοακαρνανία, στη Φθιώτιδα και στην Αττικοβοιωτία και το 1944 τραυματίστηκε.

Το 1946 εξορίζεται στην Ικαρία, το 1947 φυλακίζεται στην Ψυττάλεια, απ' όπου το 1948 στέλνεται στην Μακρόνησο. Θα διαφύγει στην Ιταλία και θα ζητήσει πολιτικό άσυλο στον Καναδά, όπου θα ζήσει μέχρι το 1962. Το 1963 θα επιστρέψει στην Ελλάδα.

Εξιστορώντας το εγχείρημα υποστολής της σημαίας και στον Ηλία Πετρόπουλο, είχε πει τα ίδια περίπου με αυτά στο «Βήμα»:

«Κι έξαφνα ένα δειλινό που ήμαστε στο Ζάππειο και ο ήλιος έγερνε λούζοντας τον ορίζοντα με εκείνα τα χρώματα που μόνο ο αττικός ουρανός έχει, τα μάτια μας γύρισαν στον βράχο της Ακροπόλεως. Μέσα στο υπέροχο φόντο της δύσης σταθήκαμε και κοιτούσαμε. Και τότε το βλέμμα μας έπεσε πάνω στη σημαία τους που υπερήφανα κυμάτιζε ψηλά-ψηλά και η βαριά σκιά της πλάκωνε καταθλιπτικά όλη την Αθήνα, όλη την αττική γη. Να τι πρέπει να τους κάνομε! Ήρθε η σκέψη σαν σπίθα. Να τους την πάρουμε. Να την γκρεμίσουμε και να την ξεσχίσουμε και να πλύνουμε έτσι τη βρωμιά από τον Ιερό Βράχο. Την είχαν στήσει αυτήν την ίδια την πολεμική τους σημαία οι ναζί θριαμβευτικά ως τότε στη Βαρσοβία, στη Βιέννη, στην Αμβέρσα, στη Νορβηγία, στο Παρίσι και στο Βελιγράδι και απειλούσαν να τη στήσουν σε όλο τον κόσμο τότε. Μα εδώ είναι Ελλάδα. Είναι η μικρή χώρα που απ' αυτή ξεπετάχτηκε η φλόγα του Πολιτισμού. Είναι η χώρα που δίνει το παράδειγμα πάντα στις κρίσιμες στιγμές της Ιστορίας».