Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου...

 

ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ … 70 ΧΡΟΝΙΑ

Και λαμπαδηδρομίες στην Παλαιομάνινα ύστερα από … 2.500 χρόνια!!!

 Ο λάτρης της ελληνομάθειας αείμνηστος δάσκαλός μου Αθανάσιος Κουφογεώργος αναβίωσε το αρχαίο έθιμο των Λαμπαδηδρομιών μετά το πέρας των εθνικών εορτών το βράδυ στους κεντρικούς δρόμους του χωριού με τους μαθητές του να κρατούν αυτοσχέδιους αναμμένους δαυλούς με στουπί βουτηγμένους σε πετρέλαιο…
 
Αναμνήσεις του Δημήτρη Στεργίου
 

Πρώτη φωτογραφία: Ο αυτοσχέδιος δαυλός για τη λαμπαδηδρομία από μαθητές του Δημοτικού Σχολείου της Παλαιομάνινας το 1955 με οδηγίες του δασκάλου μας Αθανασίου Κουφογεώργου ( Από την προσωπική έκθεσή μου στο σπίτι μου)
 
 
Δεύτερη φωτογραφία: Λαμπαδηδρομία σε αττική οινοχόη με ερυθρόμορφες αναπαραστάσεις του Fat Boy Group, 4ος αιώνας π.Χ. (Μουσείο του Λούβρου).
 
 
Το σχόλιο του Δημήτρη Κουφογεώργου, γιού του αείμνηστου δασκάλου μου Αθανασίου Κουφογεώργου, για τον οποίο πάντοτε, κατά τις εβδομαδιαίες επισκέψεις του στο γραφείο στις εφημερίδες «Το «Βήμα» και «Τα Νέα», εξέφραζε την άπειρη ικανοποίηση και υπερηφάνεια για τις επιδόσεις στα γράμματα και την επιστήμη του, στην προηγούμενη ανάρτησή μου για το Δημοτικό Σχολείο της Παλαιομάνινας πριν από 70 χρόνια, το επιβεβαιώνω με κοινοποίηση για πρώτη φορά μιας ακόμα πρωτοβουλίας του φωτισμένου εκπαιδευτικού, την οποία μού θύμισε. 
 
Έγραψε, λοιπόν, μεταξύ άλλων, ο Δημήτρης Κουφογεώργος: Ο πατέρας μου, Δημήτρη, ήταν λάτρης της ελληνομάθειας. Συχνά επαναλάμβανε το ρητό του Τολστόι : Χωρίς ελληνομάθεια δεν υπάρχει παιδεία!!!!»
 
Τί μού θύμισε, τί μού θύμισε το παραπάνω σχόλιο του Δημήτρη Κουφογεώργου! Μού θύμισε ότι ο ελληνολάτρης και ελληνομαθής δάσκαλός μου, πέρα από τις γυμναστικές επιδείξεις, τη μουσική και καλλιτεχνική διδασκαλία, την οποία το ο Αριστοτέλης όσο και ο Πλάτων παρουσιάζουν ως βασικά μαθήματα της αγωγής των παίδων στην αρχαία Αθήνα, είναι ο πρώτος που εισήγαγε και αναβίωσε, ύστερα από 2.500 χρόνια στην Παλαιομάνινα, τις αρχαίες …λαμπαδηδρομίες. 
 
 Δηλαδή, τις λαμπαδηδρομίες ή λαμπαδηφορίες, που ήταν δρομικοί αγώνες με λαμπάδες και αποτελούσαν μέρος του προγράμματος ορισμένων εορτών της Αρχαίας Ελλάδας. Πρόκειται για έναν αρχαίο θεσμό που εφαρμοζόταν κατά τη διάρκεια εορτών προς τιμήν θεοτήτων σχετιζόμενων με τη λατρεία του πυρός. 
 
Στην Αθήνα, για παράδειγμα, υπήρχαν αρχικά τρεις, μία κατά τα Προμήθεια (εορτή προς τιμήν του Προμηθέα), μία κατά τα Ηφαίστεια (προς τιμήν του Ηφαίστου) και μία τελευταία κατά τα Παναθήναια (προς τιμήν της Αθηνάς).
 
Αυτός ο θεσμός, περισσότερο από αυθορμητισμό παρά από αρχαιογνωσία, «αναβίωσε» στη Δημητσάνα το 1821, όταν, μόλις διαδόθηκε το μήνυμα της έναρξης του Επανάστασης , οι υποδουλωμένοι ξεχύθηκαν στα σοκάκια με δάδες στα χέρια – παραμονή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου – και μπροστά στα ιερά των εκκλησιών, οι οπλαρχηγοί ορκίστηκαν στον αγώνα για απελευθέρωση.
 
 Αυτή του γεγονότος κάνει εδώ και δώδεκα χρόνια (από το 2012) κι έκανε και στις 24 Μαρτίου 2024 αναπαράσταση ο Πολιτιστικός Αγροτουριστικός Σύλλογος Γυναικών Δημητσάνας. Επίσης, οι ίδιες λαμπαδηδρομίες γίνονταν σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας και της Μεγάλης Ελλάδας, τουλάχιστον έως την ρωμαϊκή περίοδο, αλλά στη συνέχεια παρέμεινε ένας καθαρά ελληνικός πολιτιστικός θεσμός, καθώς οι Ρωμαίοι δεν ενδιαφέρονταν γι' αυτό.
 
 Ύστερα, από όλα αυτά μπορώ να πω με υπερηφάνεια ότι πρωτοπόρος του ίδιου θεσμού στη σημερινή Ελλάδα είναι ο δάσκαλός μου Αθανάσιος Κουφογεώργος, ενώ ζώσα μαρτυρία είναι και η ταπεινότητά μου, καθώς συμμετείχα σ΄αυτές ως μαθητής κραδαίνοντας το παλούκι με τη δάδα στον τενεκέ! 
 
Για να μη θεωρηθεί ότι υπερβάλλω, σημειώνω ότι μπορεί όταν μετά το 1936 ο Κάρλ Ντίεμ στους σύγχρονους ολυμπιακούς αγώνες την σκυταλοδρομία της ολυμπιακής φλόγας από την Ελλάδα έως την διοργανώτρια πόλη να εμπνεύσθηκε από τις αρχαίες σκυταλοδρομίες, αλλά η διαφορά είναι ότι οι τελευταίες ήτα, όπως προαναφέρθηκε, ομαδικοί δρομικοί αγώνες με λαμπάδες!
 
Σημειώνω για τους ελληνομαθείς ότι η αρχαία βιβλιογραφία για τις λαμπαδηδρομίες είναι πλούσια. Συγκεκριμένα, για αναφορές και λεπτομερείς περιγραφές των λαμπαδηδρομιών κάνουν ο Ηρόδοτος («Ιστορίαι» 6.105), ο Αισχύλος («Αγαμέμνων», στίχοι 312-314), ο Πλάτων («Πολιτεία» 328a), o Πλούταρχος, ο Παυσανίας κι άλλοι.
 
Οι λαμπαδηδρομίες στην Παλαιομάνινα πριν από 70 χρόνια
Ο δάσκαλός μου Αθανάσιος Κουφογεώργος, ο οποίος νεοδιορισμένος ήρθε στην Παλαιομάνινα όταν, τύχηγ αγαθή, η ταπεινότητά μου πήγαινε στην Πέμπτη τάξη του Δημοτικού Σχολείου, δηλαδή το σχολικό έτος 1953/1954, κατά τις εθνικές γιορτές ( 18η Οκτωβρίου 1940 και 25 Μαρτίου 1821), πέρα από το ανέβασμα επί σκηνής στη μεγάλη σχολική αίθουσα σχετικών θεατρικών έργων, σε σκηνοθεσία και διδασκαλία του ιδίου και με πρωταγωνιστές μαθητές του που, λόγω της παιδαγωγικής κατάρτισής του, εύκολα επέλεγε του κατάλληλους, διοργάνωνε, όπως και στην ελληνική αρχαιότητα, λαμπαδηδρομίες.
 
 Στις λαμπαδηδρομίες αυτές συμμετείχαν μαθητές των δύο τελευταίων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου, αφού πρώτα είχαν κατασκευάσει αυτοσχέδιους δαυλούς. Οι δαυλοί αυτοί αποτελούνταν από ένα ξύλινο κοντάρι πάνω στο οποίο είχαμε καρφώσει και μονώσει μια κομμένη στη μέση μικρή άδεια κονσέρβα από γάλα ή ψάρι ή τοματοπολτό. 
 
Στον τενεκέ αυτό βάζαμε ένα μικρό στουπί (κυρίως ένα κομμάτι από παλιό σιγκούνι ή μάλλινη φανέλα ή μάλλινη κάλτσα) βουτηγμένο στο πετρέλαιο (τότε το πετρέλαιο αποτελούσε βασικό οικιακό είδος, όπως σήμερα για τα … καλοριφέρ, καθώς τότε ο φωτισμός των σπιτιών γινόταν με λάμπα πετρελαίου με λαμπόγυαλο, αφού δεν είχαμε ηλεκτρικό ρεύμα!) 
 
Το απόγευμα, προς το βράδυ ανήμερα των εθνικών εορτών, οι λαμπαδηδρόμοι μαθητές συγκεντρωνόμασταν έξω από το Δημοτικό Σχολείο παραταγμένοι σε ομάδες, όπως στη γυμναστική, άναβε ο δάσκαλός μου και μόνο αυτό, ως υπεύθυνος επιμελητής της παιδείας, και για την αποφυγή ατυχήματος, τα στουπιά μέσα στους τενεκέδες. 
 
Από εκεί, από την αυλή του σχολείου, κραδαίνοντες τους δαυλούς, οι λαμπαδηδρόμοι μαθητές άρχιζαν την παρέλαση, προς την κεντρική πλατεία, με την ίδια επιστροφή στην αυλή του σχολείου, με την αγωνία του δασκάλου να έχουν σβηστεί όλα τα στουπιά.
 
Θυμάμαι ότι η νύχτα, καθώς δεν υπήρχε ηλεκτρικός φωτισμός στο χωριό, ήταν φαντασμαγορική, αλλά για εμάς τους … λαμπαδηδρόμους φάνταζε ως … παιχνίδι! 
 
Αργότερα, ύστερα από πολλά χρόνια, διαβάζοντας τον Ηρόδοτο, τον Αισχύλο, τον Πλάτωνα, διαπίστωσα ότι αυτό ήταν έργο του λάτρη της ελληνομάθειας δασκάλου μου, αείμνηστου Αθανασίου Κουφογεώργου…