Το Κυριακάτικο μήνυμα του Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού

 

Η αληθινή σχέση με τον Θεό

περνά μέσα από την σχέση με τον συνάνθρωπο μας

Του Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνού

Βρισκόμαστε ήδη στην τρίτη Κυριακή του Τριωδίου και προετοιμαζόμαστε, ώστε να εισέλθουμε στο τελευταίο στάδιο πνευματικής προετοιμασίας, εν όψει της Αγίας και Μεγάλης Εβδομάδος, των Παθών και της Αναστάσεως του Κυρίου μας. Από τώρα όμως, οι Ιερές Ακολουθίες και τα Αναγνώσματα μας καλούν σε μια περισυλλογή, σε μια βύθιση στον εσώτερο εαυτό μας, σε μια αυτοκριτική που θα ανοίξει διάπλατα τον δρόμο προς την μετάνοια.

Κοιτάξτε, όμως, πόσο σοφά η Εκκλησία προσπαθεί να κρατήσει μέσα μας τις ισορροπίες. Ενώ η περίοδος αυτή μας καλεί σε μια σταδιακή απομόνωση από τις καθημερινές μέριμνες και τις ανούσιες συναναστροφές, η σημερινή Κυριακή μας υπενθυμίζει πως στην ζωή μας υπάρχει και ο «άλλος», ο πλησίον, ο συνάνθρωπος.

Σήμερα, τόσο η Ευαγγελική όσο και η Αποστολική περικοπή προβάλλουν τον συνάνθρωπό μας ως βασικό πρωταγωνιστή. Τί είναι όμως αυτό που τον κάνει τόσο σημαντικό στην ζωή μας;

Ο συνάνθρωπος, αδελφοί μου, είναι αυτός προς τον οποίο θα εξωτερικεύσουμε αυτά που κρύβει η καρδιά μας. Δεν είναι λίγες οι φορές που η εικόνα που σχηματίζουμε για τον εαυτό μας δεν είναι αληθινή. Υπάρχει πιθανότητα, η προσευχή ή η κατάνυξη, ιδιαίτερα κατά τις ημέρες αυτές, να μας οδηγήσουν σε μια απλή εσωτερική ηρεμία, την οποία συγχέουμε με μια ανώτερη πνευματική κατάσταση. Το συναίσθημα αυτής της γαλήνης δεν είναι αξιόπιστο. Εκεί που πραγματικά αποκαλύπτεται η εσωτερική μας ποιότητα και η αληθινή πνευματική μας κατάσταση είναι η συμπεριφορά απέναντι στον διπλανό μας. Δεν είναι λίγες οι φορές που χάνουμε την εσωτερική μας νηνεμία εξ αιτίας ασήμαντων αφορμών που μας προκαλεί η συμπεριφορά του άλλου. Από την μια στιγμή στην άλλη, φτάνουμε σε καταστάσεις ταραχής και οργής εξ αιτίας ανούσιων γεγονότων, τα οποία, με οδυνηρό τρόπο, μας αποκαλύπτουν τις αληθινές πνευματικές αντοχές μας.

Γι’ αυτό και τα σημερινά αναγνώσματα μας καλούν να δώσουμε προτεραιότητα στις σχέσεις μας και, μέσω αυτών, να εξασκηθούμε στην έμπρακτη αγάπη, μακριά από τις παγίδες που μας στήνει ο ίδιος μας ο εαυτός.

Το σημερινό Ευαγγέλιο είναι αυστηρό. Η παραβολή της Μέλλουσας Κρίσης, την οποία προ ολίγου ακούσαμε, προειδοποιεί πως η αληθινή σχέση με τον Θεό περνάει μέσα από την σχέση με τον συνάνθρωπο μας. Ο Θεός είναι αγάπη και περιμένει να μας συναντήσει όταν ξεπεράσουμε τον εαυτό μας και κάνουμε τον πόνο του αδελφού μας δικό μας πόνο. Ο Χριστός επιθυμεί να οδηγήσει τον άνθρωπο κοντά του, μέσα, όμως, από το άνοιγμα της καρδιάς προς τον πλησίον και την προτεραιότητα της ανθρώπινης σχέσης, αντί μιας επιφανειακής ευσέβειας, αποκομμένης από την αγάπη.

Αλλά και Απόστολος Παύλος, στην σημερινή Αποστολική περικοπή, τοποθετεί την αγάπη προς τον αδελφό μας πάνω από την άσκηση και την νηστεία. Βεβαίως και δεν απορρίπτει την ασκητική ζωή. Μας διδάσκει, όμως, πως αυτή, δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά άθλημα αυταπαρνήσεως και αγάπης στον διπλανό μας. Με την άσκηση μαθαίνουμε να περιορίζουμε το θέλημά μας, τελικός σκοπός είναι όμως η διεύρυνση της καρδιάς μας, ώστε να χωρέσει το θέλημα του άλλου. Αυτός είναι ο δρόμος της αληθινής ειρήνης, την οποία τόσο στερείται η σημερινή κοινωνία μας.

Διψάμε για ειρήνη στις σχέσεις μας με τον συνάνθρωπό μας. Γι’ αυτό και κατά την διάρκεια της Θείας Λειτουργίας, αμέσως μετά την ευχή της προσκομιδής, ο ιερέας, για μια ακόμα φορά, μας ευλογεί μπροστά στην Ωραία Πύλη, λέγοντας: «Ειρήνη πάσι», δηλαδή «Αδελφοί μου, όλοι σας να βρείτε την αληθινή ειρήνη και να συμφιλιωθείτε με όλους».

Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας διδάσκει πως η συμφιλίωση με τους συνανθρώπους μας, ανοίγει τον δρόμο της συμφιλιώσεως και με τον Θεό. Ο Θεός της αγάπης δεν είναι δυνατόν να προσεγγιστεί από μια ψυχή βυθισμένη στην εχθρότητα και το μίσος προς τον συνάνθρωπο. Ο άνθρωπος, στις διαρκείς συγκρούσεις με τον εαυτό του, δεν μπορεί να συναντήσει τον Θεό, διότι κινείται σε άλλο «μήκος κύματος» από εκείνο του Δημιουργού του.

Όταν όμως η συμφιλίωση και η ειρήνη με τον συνάνθρωπο πλημμυρίζει την ψυχή, ο άνθρωπος συντονίζεται μυστικά με τον Υιό και Λόγο του Θεού, με αποτέλεσμα, η καρδιά του να απολαμβάνει πλέον την δική Του γαλήνη και μακαριότητα.

Αλλά και οι πιστοί, το ίδιο εύχονται για τον ιερέα, απαντώντας: «Και τω πνεύματί σου», δηλαδή, «Προσευχόμαστε και εμείς, ώστε και εσύ, πάτερ, να γευτείς την ίδια ειρήνη μέσα σου».

Η ειρήνη είναι η μητέρα όλων των αγαθών. Είναι το στήριγμα της χαράς. Είναι αυτή που ανοίγει τον δρόμο στην αληθινή αγάπη. Αυτό διδάσκει ο Ιερός Χρυσόστομος και ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, τοποθετεί την προτροπή της αγάπης αμέσως μετά την ευχή της ειρήνης. Άλλωστε, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Θεία Λειτουργία που τελούμε, αποτελεί δική του θεόπνευστη πνευματική δημιουργία.

Ο ιερέας έχει παραμείνει μπροστά στην Ωραία Πύλη και αμέσως μετά, τον ακούμε να λέει: «Αγαπήσωμεν αλλήλους, ίνα εν ομονοία ομολογήσωμεν», δηλαδή, «Πριν ομολογήσουμε την κοινή μας πίστη, ας ενωθούν, μέσω της αγάπης, οι καρδιές μας».

Ακριβώς στο σημείο αυτό, σύμφωνα με μια συνήθεια που εντοπίζεται στα πρώτα κιόλας αποστολικά χρόνια, πραγματοποιείται ο ασπασμός της ειρήνης. Κατά την εποχή εκείνη, οι κληρικοί ασπάζονταν ο ένας τον άλλον, οι λαϊκοί άνδρες τους λαϊκούς και οι γυναίκες τις γυναίκες. Με το πέρασμα των αιώνων, ο ασπασμός περιορίστηκε μόνον στο «Ιερό Βήμα», μεταξύ των κληρικών. Ίσως, στο σημείο αυτό, η Εκκλησία μας να στερήθηκε μια αγαπητική και συγχρόνως βαθιά συμβολική χειρονομία. Διότι, ο ασπασμός, το «άγιο φίλημα» όπως θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε, έρχεται να εκφράσει την ένωση των καρδιών και να δώσει στην αόρατη αγάπη την δυνατότητα να εκφραστεί με μια ορατή βαθιά ανθρώπινη σωματική έκφραση. Με υπέροχο τρόπο, ο Ιερός Χρυσόστομος αποκαλύπτει την βαθιά πνευματική διάσταση του ασπασμού. Ο ασπασμός του αδελφού μας, αναφέρει, αποτελεί ουσιαστικά ασπασμό του Ναού του Αγίου Πνεύματος, αφού, ως τέτοιον χαρακτηρίζει ο Απόστολος Παύλος τον άνθρωπο (Α  Κορ. 6:19, Πατρολογία J.P. Migne 61, 606-7).

Μέσα από αυτή την αδελφική σχέση μεταξύ όλων των πιστών, που εκπληρώνουν την επιθυμία του Χριστού να γίνουμε όλοι ένα (Ιω, 17:21), οι πιστοί είναι έτοιμοι να ομολογήσουν, σε πλήρη αρμονία νου και καρδιάς, την κοινή πίστη τους προς την Αγία Τριάδα.  Ο Ιεροψάλτης εκφράζει με την φωνή του τον ήχο της ψυχής όλων και ομολογεί: «Πατέρα, Υιόν και Άγιο Πνεύμα, Τριάδα ομοούσιον και αχώριστον».

Η σημερινή Κυριακή, μέσω του Ευαγγελίου και του Αποστόλου, θέτει ως απαραίτητη προϋπόθεση της σχέση μας με τον Θεό, την ειρήνη και την αγάπη που πρέπει να επικρατήσουν μεταξύ όλων μας, κληρικών και λαϊκών. Αυτή η προϋπόθεση, όμως, επαναλαμβάνεται και επιβεβαιώνεται σε κάθε Θεία Λειτουργία. Μέσα σε αυτήν, δεν είναι τυχαίο πως η ειρήνη είναι μία από τις πλέον επαναλαμβανόμενες λέξεις.

Η περίοδος του Τριωδίου και της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής που πλησιάζει, μας καλεί σε αυτογνωσία, αυτοκριτική και μετάνοια. Ας βρούμε, όμως, το θάρρος να μετρήσουμε τις πνευματικές μας δυνάμεις με κριτήριο την ποιότητα της σχέσεώς μας με τους αδελφούς μας. Αποκομμένοι από αυτούς, η αγάπη, όσο και αν την ποθούμε, όσο και αν νομίζουμε πως την αισθανόμαστε, θα μείνει «ορφανή», χωρίς αποδέκτες και θα υποβιβαστεί σε ένα απλό συναίσθημα, το οποίο θα διαλυθεί με την πρώτη δυσκολία και την παραμικρή ενόχληση.

Ας καλλιεργήσουμε την αληθινή αγάπη προς τον διπλανό μας. Ας διανοίξουμε με την συμπεριφορά μας, δρόμους συμφιλιώσεως και ειρήνης μέσα στην κοινωνία μας. Είναι ο μόνος τρόπος να βρεθούμε στην αγκαλιά του Θεού Πατέρα μας, ο Οποίος περιμένει να μας υποδεχθεί όλους ειρηνευμένους, ενωμένους, και αγαπημένους.