ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Η.ΧΟΛΗΣ:ΜΠΛΕ ΚΑΙ ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΑΦΕΝΕΙΑ

 

ΜΠΛΕ ΚΑΙ ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΑΦΕΝΕΙΑ

Το έντονο αποτύπωμα στις μνήμες και στη συλλογική πολιτική κουλτούρα της χώρας.

Τη δεκαετία του 1980 με την έντονη πολιτική πόλωση εκείνης της περιόδου, ιδίως μετά την επικράτηση του ΠΑΣΟΚ το 1981 με το σύνθημα “Αλλαγή” και την ισχυρή αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία, πολλά καφενεία “έπαιρναν χρώμα” και . εμφανίστηκαν τα «μπλε» και τα «πράσινα» καφενεία ως ένα φαινόμενο που χαρακτήριζε την καθημερινή ζωή σε πολλά χωριά της Ελλάδας.

Ήταν μια εποχή έντονης πολιτικοποίησης, όπου οι άνθρωποι δεν ψήφιζαν απλώς ένα κόμμα, αλλά ταυτίζονταν μαζί του. Στην επαρχία ειδικά, το καφενείο δεν ήταν μόνο χώρος για καφέ και κουβέντα, ήταν το σημείο όπου συναντιόταν το χωριό, όπου μαθαίνονταν τα νέα και συζητιούνταν τα πολιτικά.

Με τον καιρό, και σχεδόν χωρίς να το αποφασίσει κανείς επίσημα, τα καφενεία «χρωματίστηκαν». Άλλα έγιναν πράσινα, άλλα μπλε και σε κάποιες περιοχές υπήρχαν και κόκκινα. 

Δεν ήταν επιλογή των καφετζήδων, το χρώμα το έδιναν οι ίδιοι οι θαμώνες, ανάλογα με το ποιοι σύχναζαν εκεί. Έτσι, ο καθένας ήξερε πού «ανήκει» και πού θα πάει να πιει τον καφέ του.

Σχεδόν σε κάθε χωριό του Ξηρομέρου, αλλά και άλλων περιοχών της χώρας  υπήρχαν τέτοια παραδείγματα. Οι πολιτικές συζητήσεις ήταν καθημερινές και συχνά πολύ έντονες. Υπήρχε φανατισμός, αλλά συνήθως με όρια. 

Μπορεί οι κουβέντες να ανέβαιναν σε ένταση, όμως σπάνια έφταναν σε προσωπικές συγκρούσεις. Μετά την πολιτική διαφωνία, ο άλλος παρέμενε συγχωριανός, γείτονας, φίλος ή συγγενής.

Κανείς δεν είχε κάτι προσωπικό με τους ιδιοκτήτες των «αντίπαλων» καφενείων. Απλώς απέφευγε να πάει εκεί, για να μη δώσει αφορμές. Ακόμη κι αν εκτιμούσε τον καφετζή, προτιμούσε να μην περάσει το κατώφλι του μαγαζιού του. 

Θυμάμαι, στο χωριό μου, χαρακτηριστικά να λένε: «Θέλουμε να έρθουμε στο καφενείο σου, αλλά συχνάζουν εκείνοι… και δεν θέλουμε να γίνει θέμα».
Το ίδιο ίσχυε και από την άλλη πλευρά.

Εκείνα τα χρόνια, η κομματική ταυτότητα ήταν κομμάτι της ζωής των ανθρώπων. Σπίτια με σημαίες και αφίσες, λατρεία για τους πολιτικούς αρχηγούς, γραφεία κομμάτων στα χωριά - οι γνωστές τοπικές οργανώσεις,  συζητήσεις παντού. Η χώρα έβγαινε από τη δικτατορία και ο κόσμος ένιωθε την ανάγκη να συμμετέχει, να μιλά, να παίρνει θέση.

Παρόλη την πόλωση, το καφενείο έπαιξε έναν θετικό ρόλο. Ήταν ένας χώρος όπου ο κόσμος μιλούσε πολιτικά, διαφωνούσε, άκουγε και ακουγόταν. Για πολλούς, ήταν το πρώτο «σχολείο» πολιτικής σκέψης.

Στο δικό μου χωριό, τα πράσινα καφενεία ήταν του μπάρμπα Αντρέα Παύλου και του Ευάγγελου Κυριάκου, ενώ τα μπλε του Ηλία Χολή και του Νίκου Στρατομήτρου. Κόκκινα δεν υπήρχαν και οι οπαδοί τους πήγαιναν κυρίως στα πράσινα.

 Στα καφενεία αυτά ομηρικές ήταν οι συζητήσεις κάθε απόγευμα, γύρω από το πηγάδι της αυλής του μπάρμπα Αντρέα, ειδικά όταν έρχονταν και από την Αθήνα οι πολιτικοποιημένοι και κομματικοποιημένοι νέοι τις εποχής , φοιτητές ή εργαζόμενοι στις φάμπρικες της Πρωτεύουσας. 

Και ήταν ομηρικές γιατί εκεί, όπως είπα, σύχναζαν Πράσινοι και Κόκκινοι που όσο νάνε υπήρχαν έντονες ιδεολογικές διαφορές. Από την άλλη στα μπλε καφενεία υπήρχε ηρεμία γιατί οι θαμώνες ήταν μονοσήμαντης ιδεολογικής τοποθέτησης και προσπαθούσαν να διαχειριστούν την ήττα του που είχε έρθει το 1981. 

Τα νερά ταράζονταν μόνο αν κάποιος από τα αντίπαλα χρωματικά στρατόπεδα τους επισκέπτονταν και η αλήθεια είναι, γιατί το έζησα, τις περισσότερες φορές η επίσκεψη είχε: είτε «κατασκοπευτικό» χαρακτήρα, είτε «προβοκατόρικο» για να τους πειράξει!!  Είχαν δηλαδή και τη χιουμοριστική πλευρά  αυτές οι χρωματικές επιλογές.

Παρ’ όλα αυτά, οι σχέσεις των ανθρώπων δεν χάλασαν ποτέ . Στις δουλειές, στις χαρές και στις λύπες, το χωριό μου  έμενε ενωμένο. Οι περισσότεροι παρέμειναν φίλοι και αγαπημένοι.   

Αργότερα όμως, οι μεγαλύτερες επιπτώσεις αυτού του φαινομένου, φάνηκαν στα παιδιά και στους εφήβους της εποχής . Χωρίς να το καταλαβαίνουν, βρέθηκαν στη μία ή την άλλη πλευρά, ανάλογα με το τι πίστευαν οι γονείς τους. 

Κάποιες φορές αυτό σήμαινε αποκλεισμό από παρέες, παιχνίδια ή κουβέντες, όχι απαραίτητα από τα ίδια τα παιδιά, αλλά από τους μεγάλους. Άλλες φορές, σήμαινε ότι έπρεπε να «διαλέξουν χρώμα» πριν ακόμη καταλάβουν τι σημαίνει πολιτική.

Από αυτή τη διαδικασία, όμως, βγήκε και μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στην πολιτική. Κάποιοι αργότερα έγιναν στελέχη κομμάτων, άλλοι απλώς κράτησαν μια σταθερή αθώα και έντιμη πολιτική στάση σε όλη τους τη ζωή και άλλοι εκμεταλλεύτηκαν τις ευκαιρίες και δυνατότητες που δίνονταν από την συμμετοχή τους στο Κόμμα, όχι απαραίτητα στο ίδιο,  για προσωπικό τους όφελος.

Σήμερα, ύστερα από σαράντα πέντε χρόνια, μπορούμε να δούμε εκείνη την εποχή με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Ήταν μια περίοδος που άφησε έντονο αποτύπωμα στις μνήμες και στη συλλογική πολιτική κουλτούρα της χώρας.

 Και σε αυτό το αποτύπωμα, το καφενείο έπαιξε ρόλο πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο θα φανταζόταν κανείς και από αυτό που ίσως να του αναλογούσε.

Ίσως η έντονα πολιτικοποιημένη ζωή της εποχής εκείνης να ήταν προτιμότερη από τη σημερινή «απολιτίκ» και άκρως ιδιοτελή πραγματικότητα, την αποστασιοποίηση των πολιτών από τα κοινά, την έλλειψη εμπιστοσύνης στους πολιτικούς και την εστίαση στην ατομική προβολή, συχνά ευνοώντας τον καιροσκοπισμό. 

Παναγιώτης Ηλ. Χολής  (Φεβρουάριος 2026)