Σε κάθε δημοκρατική κοινωνία η κριτική αποτελεί δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση των πολιτών. Είναι το οξυγόνο της δημοκρατίας, ο μηχανισμός που επιτρέπει τη διόρθωση λαθών, τον έλεγχο της εξουσίας και τη βελτίωση των αποφάσεων. Χωρίς κριτική δεν υπάρχει λογοδοσία. Χωρίς λογοδοσία δεν υπάρχει ουσιαστική δημοκρατία.
Κι όμως, στην τοπική αυτοδιοίκηση παρατηρείται συχνά ένα παράδοξο φαινόμενο. Ορισμένοι άνθρωποι που βρίσκονται κοντά στη δημοτική εξουσία ή λειτουργούν ως άτυποι υπερασπιστές της, αντιμετωπίζουν κάθε κριτική ως προσωπική προσβολή προς τη διοίκηση και κάθε διαφορετική άποψη ως απειλή που πρέπει να εξουδετερωθεί.
Η λογική τους είναι απλή και επικίνδυνη: «Αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι απέναντί μας».
Αυτή η αντίληψη, όμως, δεν υπηρετεί τη δημοκρατία. Υπηρετεί μόνο την αλαζονεία της εξουσίας.
Η ιστορία διδάσκει ότι καμία εξουσία δεν έγινε καλύτερη επειδή περιβαλλόταν από ανθρώπους που συμφωνούσαν διαρκώς μαζί της. Αντίθετα, οι μεγαλύτερες αποτυχίες γεννήθηκαν εκεί όπου κυριάρχησε η αυταρέσκεια και η ψευδαίσθηση του αλάθητου.
Όταν γύρω από έναν δήμαρχο, έναν αντιδήμαρχο ή μια διοίκηση δημιουργείται ένας κύκλος ανθρώπων που χειροκροτούν τα πάντα και δικαιολογούν τα πάντα, τότε η εξουσία παύει να ακούει την κοινωνία και αρχίζει να ακούει μόνο τον εαυτό της.
Οι πολιτικοί αυλοκόλακες δεν είναι απαραίτητα αιρετοί. Μπορεί να είναι παραταξιακά στελέχη, υποστηρικτές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή πρόσωπα που αισθάνονται ότι η προσωπική τους ταυτότητα συνδέεται απόλυτα με τη διοίκηση που υποστηρίζουν.
Έτσι, κάθε παρατήρηση για μια αστοχία, μια καθυστέρηση ή μια λανθασμένη επιλογή την εκλαμβάνουν ως προσωπική επίθεση.
Το αποτέλεσμα είναι να χάνεται η ουσία. Αντί να συζητείται αν ένας δρόμος έπρεπε να είχε επισκευαστεί, αν μια δημοτική υπηρεσία λειτουργεί σωστά ή αν ένα έργο καθυστερεί αδικαιολόγητα, η συζήτηση μετατρέπεται σε διαμάχη για τα κίνητρα του επικριτή. Δεν εξετάζεται το πρόβλημα, αλλά ο άνθρωπος που το επισημαίνει.
Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο χαρακτηριστικό της πολιτικής αυλοκολακείας: η αντικατάσταση των επιχειρημάτων από την ηθική απαξίωση του αντιπάλου.
Όποιος διαφωνεί χαρακτηρίζεται κακόβουλος.
Όποιος επισημαίνει λάθη βαφτίζεται πολέμιος του τόπου.
Όποιος ζητά εξηγήσεις θεωρείται υποκινούμενος.
Με αυτόν τον τρόπο, η κριτική απονομιμοποιείται και η εξουσία απαλλάσσεται από την υποχρέωση να δώσει απαντήσεις.
Το φαινόμενο γίνεται ακόμη πιο έντονο στην εποχή των κοινωνικών δικτύων. Εκεί όπου ο δημόσιος διάλογος συχνά περιορίζεται σε συνθήματα, προσωπικές επιθέσεις και άγονες αντιπαραθέσεις.
Μια τεκμηριωμένη παρατήρηση μπορεί να δεχθεί δεκάδες επιθετικά σχόλια όχι επειδή είναι λανθασμένη, αλλά επειδή αμφισβητεί την εικόνα που κάποιοι θέλουν να προστατεύσουν. Η συζήτηση μετατρέπεται σε πεδίο πολιτικής οπαδοποίησης.
Και εδώ βρίσκεται μια μεγάλη αντίφαση. Οι ίδιοι άνθρωποι που διακηρύσσουν ότι αγαπούν τον τόπο τους, συχνά αρνούνται να ακούσουν όσα θα μπορούσαν να τον βελτιώσουν.
Αντί να αξιοποιήσουν την κριτική ως εργαλείο προόδου, την αντιμετωπίζουν ως εχθρική ενέργεια. Όμως η αγάπη για έναν τόπο δεν αποδεικνύεται με την άκριτη υπεράσπιση των αρχών του. Αποδεικνύεται με τη διαρκή προσπάθεια να γίνεται καλύτερος.
Ας αναρωτηθούμε: Πόσα προβλήματα σε έναν δήμο λύθηκαν επειδή κάποιοι χειροκροτούσαν; Και πόσα λύθηκαν επειδή κάποιοι τόλμησαν να τα αναδείξουν;
Η απάντηση είναι προφανής. Οι κοινωνίες εξελίσσονται μέσα από τον διάλογο, την αμφισβήτηση και τη διεκδίκηση. Όχι μέσα από τη σιωπή και τη συμμόρφωση.
Οι δημοτικές αρχές έχουν ανάγκη από ειλικρινείς συνομιλητές, όχι από επαγγελματίες χειροκροτητές. Από ανθρώπους που θα επιβραβεύσουν το σωστό, αλλά θα έχουν και το θάρρος να επισημάνουν το λάθος.
Η κριτική δεν αποδυναμώνει μια διοίκηση. Την υποχρεώνει να γίνει καλύτερη. Εκείνο που πραγματικά την αποδυναμώνει είναι η ψευδαίσθηση ότι τα κάνει όλα σωστά. Και αυτή η ψευδαίσθηση συντηρείται από όσους έχουν μετατρέψει την πολιτική υποστήριξη σε τυφλή πίστη.
Η δημοκρατία δεν έχει ανάγκη από αυλές και αυλοκόλακες.
Δεν έχει ανάγκη από πολίτες που χειροκροτούν μηχανικά κάθε απόφαση της εξουσίας. Έχει ανάγκη από ελεύθερες συνειδήσεις, από ανθρώπους που σκέφτονται, κρίνουν και συμμετέχουν.
Γιατί η πρόοδος δεν γεννιέται από την ομοφωνία. Γεννιέται από τη σύνθεση διαφορετικών απόψεων και από το θάρρος να λέγονται αλήθειες, ακόμη κι όταν αυτές ενοχλούν.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό μέτρο της δημοκρατικής ωριμότητας μιας τοπικής κοινωνίας: όχι πόσο ένθερμα υπερασπίζεται την εξουσία της, αλλά πόσο ανεκτική είναι απέναντι στην κριτική που της ασκείται.
Γιατί εκεί όπου η κριτική θεωρείται εχθρός, η δημοκρατία αρχίζει σιγά-σιγά να χάνει τη φωνή της. Και όταν η δημοκρατία χάνει τη φωνή της, το μόνο που απομένει είναι ο αντίλαλος των χειροκροτητών.
Συμβαίνουν αυτά στο Δήμο μας
ΑπάντησηΔιαγραφή