Όταν ο πολίτης γίνεται ο απολογητής της εξουσίας...

Όταν ο πολίτης γίνεται ο απολογητής της εξουσίας...

Η δημόσια κριτική προς μια δημοτική ή οποιαδήποτε άλλη αρχή αποτελεί βασικό στοιχείο της δημοκρατικής λειτουργίας. 

Όποιος αναλαμβάνει τη διαχείριση των κοινών γνωρίζει ότι οι αποφάσεις του θα αξιολογηθούν, θα αμφισβητηθούν και θα δεχθούν κριτική. Αυτό δεν είναι ούτε δυσάρεστη παρενέργεια της δημοκρατίας ούτε πράξη εχθρότητας απέναντι στην εξουσία.

Είναι η ίδια η ουσία της δημοκρατικής λογοδοσίας. Εκείνο όμως που προκαλεί προβληματισμό είναι ένα φαινόμενο που εμφανίζεται όλο και συχνότερα στον δημόσιο διάλογο, ιδιαίτερα στις μικρές κοινωνίες.

 Κάθε φορά που πολίτες, σύλλογοι ή φορείς ασκούν κριτική στη δημοτική αρχή, αντί να απαντούν εκείνοι που έχουν τη θεσμική ευθύνη των αποφάσεων, εμφανίζεται ένας απλός πολίτης, συνήθως μέσα από ένα προσωπικό ιστολόγιο ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο οποίος αναλαμβάνει να αντικρούσει κάθε επιχείρημα και να υπερασπιστεί τη διοίκηση.

Δεν πρόκειται για μια περιστασιακή παρέμβαση, αλλά για μια σχεδόν μόνιμη παρουσία που δημιουργεί την εντύπωση ότι κάθε δημόσια κριτική πρέπει να βρει άμεσα έναν ανεπίσημο απολογητή.

Αναμφίβολα, κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του και να υπερασπίζεται πολιτικές ή πρόσωπα που θεωρεί ότι αδικούνται. Η ελευθερία της έκφρασης είναι εξίσου σημαντική με την ελευθερία της κριτικής.

Το ερώτημα όμως δεν αφορά το δικαίωμα. Αφορά την ανάγκη. Γιατί ένας πολίτης αισθάνεται την υποχρέωση να απαντά σχεδόν αυτομάτως σε κάθε κριτική που απευθύνεται προς την εξουσία, τη στιγμή που ο ίδιος δεν κατέχει καμία θεσμική θέση και δεν φέρει καμία ευθύνη για τις αποφάσεις που λαμβάνονται;

Η πολιτική ψυχολογία δίνει ορισμένες εξηγήσεις. Οι άνθρωποι συχνά ταυτίζονται με τις πολιτικές επιλογές τους σε τέτοιο βαθμό ώστε η κριτική προς εκείνους που υποστήριξαν να βιώνεται ως προσωπική αμφισβήτηση. Η υπεράσπιση της διοίκησης μετατρέπεται έτσι σε υπεράσπιση της προσωπικής τους κρίσης.

Παράλληλα λειτουργεί ο μηχανισμός της γνωστικής ασυμφωνίας. Όσο περισσότερο έχει επενδύσει κάποιος συναισθηματικά ή πολιτικά σε μια επιλογή, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αποδεχθεί ότι αυτή μπορεί να έκανε λάθη.

Η διαρκής δικαιολόγηση ή η απόρριψη κάθε κριτικής λειτουργεί πολλές φορές ως τρόπος διατήρησης της εσωτερικής του ισορροπίας. Πρόκειται για ανθρώπινες συμπεριφορές, οι οποίες όμως δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη θεσμική λειτουργία της λογοδοσίας.

Σε μια δημοκρατία η ευθύνη των αποφάσεων ανήκει αποκλειστικά σε εκείνους που ασκούν την εξουσία. Δήμαρχοι, αντιδήμαρχοι, δημοτικά συμβούλια και υπηρεσίες δεν εκλέγονται μόνο για να διοικούν.

 Εκλέγονται και για να εξηγούν, να αιτιολογούν και να υπερασπίζονται δημόσια τις επιλογές τους. Αυτή η ευθύνη δεν μεταβιβάζεται ούτε ανατίθεται σε υποστηρικτές, όσο καλοπροαίρετοι και αν είναι. Η λογοδοσία είναι θεσμική υποχρέωση και όχι προσωπική χάρη.

Όταν, λοιπόν, αντί των αρμοδίων απαντά συστηματικά ένα πρόσωπο, δημιουργείται μια παράδοξη κατάσταση. Η δημόσια συζήτηση απομακρύνεται από το πραγματικό ζήτημα, που είναι οι αποφάσεις της διοίκησης, και μετατρέπεται σε αντιπαράθεση μεταξύ πολιτών.

Αντί να παρουσιάζονται στοιχεία, αποφάσεις, οικονομικά δεδομένα ή διοικητικές εξηγήσεις, η συζήτηση αναλώνεται σε προσωπικές αντιδικίες.

 Έτσι, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από την ουσία στην ένταση της αντιπαράθεσης και η διοίκηση αποφεύγει, έστω και άθελά της, να βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας λογοδοσίας.

Αυτό δεν ωφελεί κανέναν. Δεν ωφελεί τους πολίτες που ζητούν απαντήσεις, δεν ωφελεί τους θεσμούς που οφείλουν να λειτουργούν με διαφάνεια και τελικά δεν ωφελεί ούτε την ίδια τη διοίκηση, αφού η απουσία επίσημου λόγου αφήνει χώρο σε υποθέσεις, παρερμηνείες και καχυποψία.

Η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν οικοδομείται όταν άλλοι μιλούν για λογαριασμό της εξουσίας. Οικοδομείται όταν η ίδια η εξουσία στέκεται απέναντι στην κοινωνία, απαντά με στοιχεία, αποδέχεται την κριτική όταν είναι βάσιμη και υπερασπίζεται τις επιλογές της με επιχειρήματα και διαφάνεια.

Η ύπαρξη ενεργών πολιτών που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο είναι απαραίτητη για μια υγιή δημοκρατία. Εκείνο όμως που δεν πρέπει να συγχέεται είναι ο ρόλος του ενεργού πολίτη με τον ρόλο του θεσμικά υπεύθυνου.

Ο πρώτος έχει δικαίωμα να εκφράζει απόψεις. Ο δεύτερος έχει υποχρέωση να λογοδοτεί. Αυτή η διάκριση είναι θεμελιώδης και δεν πρέπει να θολώνει.

Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι γιατί ένας πολίτης υπερασπίζεται με τόσο ζήλο τη δημοτική αρχή. 

Το πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα είναι γιατί, κάθε φορά που ασκείται δημόσια κριτική, αισθάνεται την ανάγκη να απαντήσει εκείνος και όχι εκείνοι που έχουν εκλεγεί για να διοικούν.

Διότι η ποιότητα της δημοκρατίας δεν κρίνεται από το πόσο πρόθυμος είναι ένας  πολίτης να απολογείται  για την εξουσία, αλλά από το πόσο πρόθυμη είναι η ίδια η εξουσία να το ανέχεται...

👉Η ΒΕΛΟΥΤΣΑNEWS ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ...ΑΤΥΠΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ 👈