Νέος Κώδικας, εκλογικό σύστημα και Κανονισμός Δημοτικού Συμβουλίου: η αποτελεσματικότητα της διοίκησης, τα περιθώρια της αντιπολίτευσης και τα όρια της τοπικής δημοκρατίας στο επίκεντρο της συζήτησης.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική θεσμική αλλαγή. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο εκλογικός τρόπος ανάδειξης των δημοτικών αρχών και οι κανόνες λειτουργίας των Δημοτικών Συμβουλίων διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο, το οποίο δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο με βάση την υπόσχεση της αποτελεσματικότερης διοίκησης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: περισσότερη αποτελεσματικότητα για ποιον και με ποια δημοκρατικά αντίβαρα;
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ν. 5314/2026, συγκεντρώνει και αναμορφώνει ένα εκτεταμένο σύνολο διατάξεων για τη λειτουργία των Δήμων.
Ωστόσο, η συγκέντρωση των κανόνων σε ένα ενιαίο νομοθέτημα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ενισχύεται και η συμμετοχή των πολιτών ή ότι εξασφαλίζεται ισορροπία ανάμεσα στη δημοτική αρχή και τις μειοψηφίες.
Αυτά κρίνονται από το περιεχόμενο των ρυθμίσεων και, κυρίως, από τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται στην πράξη.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν αλλάζει μόνο με τις εκλογές. Αλλάζει και με τους κανόνες που καθορίζουν ποιος αποφασίζει, ποιος ελέγχει, ποιος έχει τη δυνατότητα να θέτει ζητήματα προς συζήτηση και πόσο ουσιαστική είναι τελικά η συμμετοχή των αιρετών και των πολιτών στη λειτουργία ενός Δήμου.
Το τρίπτυχο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Εκλογικό Σύστημα – Κανονισμός Δημοτικού Συμβουλίου ανοίγει μια μεγάλη πολιτική συζήτηση.
Όχι επειδή κάθε νέα ρύθμιση περιορίζει αυτομάτως τη δημοκρατία, αλλά επειδή η συγκέντρωση αρμοδιοτήτων, ο τρόπος ανάδειξης των δημοτικών αρχών και οι διαδικασίες λειτουργίας των συλλογικών οργάνων επηρεάζουν άμεσα τις ισορροπίες μέσα στους Δήμους.
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ν. 5314/2026, συγκεντρώνει και αναμορφώνει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης.
Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο να απλοποιηθούν οι διαδικασίες και να επιταχυνθεί η λήψη αποφάσεων. Είναι να διασφαλιστεί ότι η αποτελεσματικότητα δεν θα αποβεί σε βάρος της διαφάνειας, του ελέγχου και της ουσιαστικής συμμετοχής.
Στο εκλογικό πεδίο, η κατάργηση του δεύτερου γύρου και η καθιέρωση της εναλλακτικής ψήφου αλλάζουν τη διαδικασία ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών.
Το νέο σύστημα προβλέπει την καταγραφή πρώτης και εναλλακτικής προτίμησης, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου. Η εκλογή δεν εξαρτάται πλέον από μια δεύτερη Κυριακή, όπως συνέβαινε στο προηγούμενο μοντέλο.
Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει ιδιαίτερο τρόπο κατανομής των εδρών, με σημαντικό πλεονέκτημα για τον επιτυχόντα συνδυασμό.
Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο πολιτικό ερώτημα: μπορεί μια εκλογική διαδικασία να αναδεικνύει διοίκηση με ισχυρή θεσμική πλειοψηφία, χωρίς να έχει προηγηθεί αντίστοιχη ευρεία κοινωνική συναίνεση; Η τυπική νομιμότητα της εκλογής είναι δεδομένη εφόσον τηρούνται οι διατάξεις.
Η πολιτική συζήτηση, όμως, για το κατά πόσο το αποτέλεσμα αποτυπώνει επαρκώς τις διαφορετικές φωνές της κοινωνίας παραμένει απολύτως θεμιτή.
Στο εκλογικό πεδίο, η πρόβλεψη για εναλλακτική ψήφο και ο τρόπος κατανομής των δημοτικών εδρών διαμορφώνουν ένα διαφορετικό πλαίσιο ανάδειξης των δημοτικών αρχών.
Οι σχετικές διατάξεις πρέπει να διαβάζονται στο σύνολό τους, καθώς άλλο ζήτημα είναι η εκλογή του επιτυχόντος συνδυασμού και άλλο η κατανομή των εδρών.
Το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα παραμένει: πώς εξασφαλίζεται ότι η ισχυρή διοικητική πλειοψηφία θα συνοδεύεται από ουσιαστική λογοδοσία και όχι από την αντίληψη ότι η εκλογική νίκη αποτελεί λευκή επιταγή;
Το δεύτερο κρίσιμο πεδίο είναι η λειτουργία των δημοτικών οργάνων. Το Δημοτικό Συμβούλιο εξακολουθεί να αποτελεί το αιρετό όργανο με γενική αποφασιστική αρμοδιότητα για τα ζητήματα που δεν έχουν ανατεθεί από τον νόμο σε άλλα όργανα.
Παράλληλα, η Δημοτική Επιτροπή και η δημοτική αρχή ασκούν τις αρμοδιότητες που τους αποδίδει το θεσμικό πλαίσιο. Η κατανομή αυτή μπορεί να εξυπηρετεί την ταχύτερη διεκπεραίωση των υποθέσεων.
Δεν αναιρεί, όμως, την ανάγκη το Δημοτικό Συμβούλιο να λειτουργεί ως πραγματικός χώρος συζήτησης, πολιτικής αντιπαράθεσης και ελέγχου των αποφάσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δυνατότητα της αντιπολίτευσης να φέρνει θέματα προς συζήτηση. Σύμφωνα με την εγκύκλιο 21 του Υπουργείου Εσωτερικών, με αριθμό πρωτοκόλλου 50602/14.09.2026, οι επικεφαλής των μειοψηφιών μπορούν να προτείνουν θέματα για την ημερήσια διάταξη.
Ενώ προβλέπονται συγκεκριμένα όρια ως προς τις περιπτώσεις υποχρεωτικής εισαγωγής τους: έως τρεις φορές τον χρόνο για τον επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας και μία φορά για κάθε άλλη παράταξη της μειοψηφίας. Η δυνατότητα εισαγωγής επιπλέον θεμάτων παραμένει στη διακριτική ευχέρεια του προέδρου.
Η ρύθμιση αυτή γεννά εύλογα ερωτήματα. Αρκούν αυτές οι δυνατότητες για να ασκείται αποτελεσματικός έλεγχος της δημοτικής αρχής;
Τι συμβαίνει όταν ένα σοβαρό ζήτημα απασχολεί τους δημότες, αλλά η αντιπολίτευση έχει εξαντλήσει τις προβλεπόμενες δυνατότητές της;
Και πόσο σημαντική είναι η διακριτική ευχέρεια του προέδρου στη διαμόρφωση της ημερήσιας διάταξης;
Αυτά δεν είναι ερωτήματα που απαντώνται με συνθήματα. Χρειάζονται ουσιαστική συζήτηση, γνώση των διατάξεων και, κυρίως, πολιτική βούληση για διαφάνεια.
Η πρόβλεψη για δημόσιες συνεδριάσεις και διαδικτυακή μετάδοσή τους αποτελεί σημαντική εγγύηση ενημέρωσης. Η διαφάνεια, όμως, δεν εξαντλείται στη μετάδοση μιας συνεδρίασης. Προϋποθέτει ουσιαστικό διάλογο, σαφείς απαντήσεις και δυνατότητα ελέγχου των αποφάσεων.
Η ισχυρή πλειοψηφία δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Πρόβλημα δημιουργείται όταν η πολιτική ισχύς δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη διάθεση λογοδοσίας.
Και η αντιπολίτευση δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο της δημοτικής ζωής. Ο ρόλος της είναι να ελέγχει, να προτείνει, να αναδεικνύει παραλείψεις και να καταθέτει εναλλακτικές λύσεις.
Οι δημότες έχουν δικαίωμα να απαιτούν ένα Δημοτικό Συμβούλιο που δεν θα περιορίζεται στην τυπική επικύρωση αποφάσεων, που θα συζητά τα προβλήματα του τόπου, θα ακούει τις διαφορετικές απόψεις, θα ζητά εξηγήσεις και θα αναζητά λύσεις με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον.
Γιατί η Δημοκρατία στους Δήμους δεν εξαντλείται στην κάλπη. Δεν είναι μόνο η εκλογή δημάρχου και η ανάδειξη μιας πλειοψηφίας. Είναι η δυνατότητα του πολίτη να ενημερώνεται, της αντιπολίτευσης να ελέγχει, των διαφορετικών απόψεων να ακούγονται και των αποφάσεων να αιτιολογούνται δημόσια.
Η αποτελεσματική διοίκηση είναι ζητούμενο. Η ανεξέλεγκτη συγκέντρωση εξουσίας, όμως, δεν μπορεί να αποτελεί τίμημα της αποτελεσματικότητας.
Ούτε ο νέος Κώδικας ούτε ο εκλογικός νόμος καταργούν από μόνοι τους τη δημοκρατική λειτουργία. Το κρίσιμο είναι αν οι θεσμικές εγγυήσεις εφαρμόζονται στην πράξη και αν οι δημοτικές αρχές αντιλαμβάνονται την πλειοψηφία ως ευθύνη και όχι ως λευκή επιταγή.
Η κάλπη δίνει την εντολή. Δεν καταργεί την ανάγκη για έλεγχο, διάλογο και λογοδοσία.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Η ΒΕΛΟΥΤΣΑ ΝΕWS θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.
Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών.
Όλα τα σχόλια θα εμφανίζονται μετά την έγκρισή τους από τους διαχειριστές του ιστολογίου.
Σχόλια υβριστικά, συκοφαντικά, ειρωνικά, υποτιμητικά, μειωτικά και απαξιωτικά ή σχόλια χυδαία, σεξιστικά, ρατσιστικά και θρησκευτικού μίσους, σχόλια με μηνύματα που δεν καταλαβαίνουμε, ονομαστικές αναφορές σε απλούς πολίτες και προβοκατόρικα ή σχόλια που δεν έχουν σχέση με τη παραπάνω ανάρτηση, ΔΕΝ θα δημοσιεύονται.
Τα σχόλια και τα κείμενα των αναγνωστών εκφράζουν τους ίδιους και δεν υιοθετούνται κατά ανάγκη από το παρόν ιστολόγιο.
Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας να διατυπώνουν τα σχόλια τους με κόσμιο τρόπο για να δημοσιευτούν.
Εάν παρόλα αυτά κάποιος θεωρεί ότι θίγεται από ανάρτηση ή σχόλιο στο Blog, καλείται να επικοινωνήσει μαζί μας μέσω του e-mail veloutsaxiromerou@gmail.com προς αποκατάσταση.