Αλυζία: Λεηλατήθηκε δύο φορές, την πρώτη από έναν κατακτητή, τη δεύτερη από τη δική μας σιωπή!

Αλυζία: Λεηλατήθηκε δύο φορές, την πρώτη από έναν κατακτητή, τη δεύτερη από τη δική μας σιωπή!

 

Στις ακτές της Ακαρνανίας, μια αρχαία πόλη πίστεψε πως η ομορφιά είναι κι αυτή ένα τείχος και σήμερα στέκει μισή, και περιμένει να τη θυμηθούμε ολόκληρη με μιαν οφειλόμενη αναδρομή

Του Γιώργου Π. Μπαμπάνη

Υπάρχουν πόλεις που χάθηκαν μέσα σε μια νύχτα. Κι υπάρχουν πόλεις που χάνονται αργά, όπως σβήνει ένα τραγούδι όταν δεν το τραγουδά πια κανείς. Η Αλυζία ανήκει σε αυτές. Δεν την κατάπιε η θάλασσα, ούτε την έθαψε η γη. Την άφησε η μνήμη μας, σιγά σιγά, σαν χέρι που ξεχνά πως κάποτε κρατούσε ένα άλλο χέρι.

Κι όμως, αν σταθείς στην πεδιάδα του Μύτικα, κοντά στην Κανδήλα, την ώρα που ο ήλιος γέρνει, και σηκώσεις το βλέμμα στα πρώτα υψώματα, θα τη δεις. Θα δεις τις πέτρες να παίρνουν το χρώμα του μελιού. Θα νιώσεις πως κάτι εκεί πάνω σε κοιτάζει πίσω.

Ανάμεσα στο βουνό και στη θάλασσα

Η Αλυζία γεννήθηκε ανάμεσα σε δύο αγκαλιές. Πίσω της την κρατούσαν τα βουνά της Ακαρνανίας και μπροστά της ανάσαινε το Ιόνιο. Οι άνθρωποί της όργωναν, έβοσκαν, έριχναν δίχτυα, έχτιζαν καράβια. Ζούσαν από τη γη και τη θάλασσα, όπως όλοι.

Η θάλασσα όμως δεν φέρνει μόνο σιτάρι και λάδι. Φέρνει φωνές από αλλού, σχήματα που δεν έχεις δει, ιστορίες που σού ανοίγουν τα μάτια. Από το λιμάνι της Αλυζίας μπήκε η Ελλάδα ολόκληρη, και μαζί της μπήκε ο πόθος για το ωραίο. Το 375 π.Χ., στα νερά της, ο Αθηναίος Τιμόθεος νίκησε τον σπαρτιατικό στόλο και ύψωσε τρόπαιο στην ακτή της. Οι Αλύζιοι όμως δεν θα θυμούνταν τη νίκη. Θα θυμούνταν την ομορφιά.

Μια πόλη που διάλεξε το ωραίο

Ο προστάτης τους ήταν ο Ηρακλής. Για το ιερό του, κοντά στο λιμάνι, κάλεσαν τον Λύσιππο, τον γλύπτη που έδωσε στο μάρμαρο κίνηση και στο χάλκινο σώμα ψυχή, τον μόνο που άφηνε ο Μέγας Αλέξανδρος να τον απεικονίζει. Εκείνος φιλοτέχνησε εκεί τους Άθλους του ήρωα.

Αναρωτιέμαι τι σκέφτονταν οι Αλύζιοι όταν αποφάσισαν να ξοδέψουν τον κόπο τους σε αγάλματα. Η ομορφιά δεν θρέφει, δεν οχυρώνει, δεν κερδίζει πολέμους. Κι όμως, ίσως ήξεραν κάτι που εμείς ξεχάσαμε: ότι ο άνθρωπος δεν ζη μόνο για να επιβιώνει. Ζή για να αξίζει η επιβίωση.

Ο Στράβων μάς λέει πως ένας Ρωμαίος στρατηγός τα πήρε λάφυρο και τα ταξίδεψε στη Ρώμη. Η Αλυζία έμεινε με άδεια βάθρα. Η ομορφιά όμως, όταν έχει φωλιάσει σε μια πόλη, δεν φεύγει με τα καράβια. Ανεβαίνει πιο ψηλά.

Το Καστρί: εκεί που η πέτρα προσεύχεται

Πάνω στο Καστρί, τα τείχη στέκουν ακόμα. Τεράστιοι λίθοι, δεμένοι χωρίς κονίαμα, μόνο με το βάρος τους και την υπομονή εκείνων που τους έστησαν. Ανάμεσά τους υπάρχει μια δεξαμενή σκαμμένη στον βράχο, σαν μάτι που κοιτάζει τον ουρανό.

Κι εκεί, πάνω στην πέτρα του φρουρίου, οι Αλύζιοι έκαναν κάτι που δεν έκανε καμιά άλλη ακαρνανική πόλη. Σκάλισαν θεούς.

Ο Ασκληπιός κάθεται με το σκήπτρο του, κι ένα φίδι γέρνει το κεφάλι πλάι στο δικό του, σαν να του ψιθυρίζει. Δίπλα του η Υγεία, με τον χιτώνα να κυλά σε πτυχές σαν νερό. Λίγο πιο πέρα στέκεται ο Ερμής, γυμνός, ο θεός των δρόμων και των περασμάτων, πλάι στην Αθηνά, που κρατά τη σοφία της σαν ασπίδα.

Ένα φρούριο είναι τόπος φόβου. Κι όμως, οι άνθρωποι αυτοί γέμισαν τον τόπο του φόβου με ομορφιά. Φαντάσου τον φρουρό της νύχτας, παγωμένο, να κοιτάζει το σκοτάδι. Κι όταν γύριζε το βλέμμα, έβρισκε δίπλα του τη γαλήνη ενός θεού σκαλισμένου στον βράχο. Η τέχνη δεν τον έσωζε από το βέλος. Τον έσωζε από τη μοναξιά.

Ο ήρωας που μετρήθηκε με τους άθλους

Στην κεντρική πύλη στεκόταν ο Ηρακλής. Γερμένος στο ρόπαλο, με τη λεοντή ριγμένη στον ώμο, έκρυβε πίσω από την πλάτη του τα μήλα των Εσπερίδων. Ήταν η μορφή που έκανε αθάνατη ο Λύσιππος γύρω στο 320 π.Χ., αυτή που ξέρουμε ως Ηρακλή Farnese. Ο Γάλλος αρχαιολόγος Heuzey υπέθεσε πως όποιος τον σκάλισε είχε στον νου του τα αγάλματα του λιμανιού. Σαν να ανέβηκε η θάλασσα στο βουνό για να μη χαθεί.

Ο Ηρακλής αυτός δεν θριαμβεύει. Ξαποσταίνει. Έχει αγγίξει το αδύνατο και τώρα ξέρει πόσο ζυγίζει. Αυτή είναι η πιο ελληνική εικόνα που υπάρχει: ο ήρωας που δεν κρύβει την κούρασή του. Η δύναμή του δεν είναι πως δεν πονά. Είναι πως πονά και στέκεται.

Το κενό στον βράχο

Το 1986 τον έκοψαν από την πέτρα «συλλέκτες». Κανείς δεν ξέρει πού κοιτάζει σήμερα, σε ποιο σαλόνι, σε ποιο σκοτάδι. Μας έμεινε μια φωτογραφία στο βιβλίο του αρχαιολόγου Ι. Μόσχου και ένα σχήμα στον βράχο, σαν το αποτύπωμα που αφήνει στο μαξιλάρι όποιος σηκώθηκε και δεν γύρισε.

Η Αλυζία λεηλατήθηκε δύο φορές. Την πρώτη από έναν κατακτητή. Τη δεύτερη από τη δική μας σιωπή.

Η ομορφιά ως απάντηση

Ο Δημήτρης Λιαντίνης πίστευε πως οι Έλληνες έφτιαξαν τέχνη για να αντέξουν τον πόνο της γνώσης τους για τον κόσμο. Η Αλυζία είναι η απόδειξη. Μια μικρή πόλη, σε μια άκρη της Ελλάδας, που ήξερε πως θα έρθουν πόλεμοι, αρρώστιες, θάνατοι, και απάντησε σκαλίζοντας θεούς στις πέτρες της.

Η ομορφιά δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ο τρόπος του ανθρώπου να λέει στο χάος «εδώ υπήρξα».

Ανέβα κάποιο απόγευμα στο Καστρί. Κάτσε στην πύλη, εκεί που έλειψε ο ήρωας. Κοίτα την πεδιάδα, τη θάλασσα, τα νησιά που λιώνουν στο φως. Άκου τον αέρα στις πέτρες. Δεν είναι ερείπια αυτά. Είναι μια πρόσκληση.

Πηγές φώτο: Τάσος Καραΐσκος, Βρετανική Σχολή Αθηνών