Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Τι μπορούν πλέον να κάνουν οι Δήμοι για τις νέες οικογένειες και τη δημογραφική συρρίκνωση

 

Από το επίδομα γέννησης έως τις μειώσεις δημοτικών τελών και τη στήριξη της οικογένειας – Οι δυνατότητες που δίνει ο Ν. 5314/2026 στους Δήμους

Η δημογραφική συρρίκνωση δεν είναι πλέον ένα πρόβλημα που αφορά μόνο το κεντρικό κράτος. Αφορά άμεσα τους Δήμους, ιδιαίτερα τους μικρούς και αγροτικούς Δήμους της περιφέρειας, όπου κάθε νέα οικογένεια και κάθε νέα γέννηση έχει ξεχωριστή σημασία για το μέλλον των τοπικών κοινωνιών.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Ν. 5314/2026, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 103/29.06.2026, συγκεντρώνει και εκσυγχρονίζει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των Δήμων και Περιφερειών και περιλαμβάνει διατάξεις με έντονο κοινωνικό χαρακτήρα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις οικογένειες παρουσιάζει το νέο πλαίσιο που δίνει στους Δήμους τη δυνατότητα να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν συγκεκριμένες τοπικές παρεμβάσεις.

Έως 3.000 ευρώ για κάθε νέα γέννηση

Μία από τις σημαντικότερες νέες δυνατότητες αφορά τη χορήγηση εφάπαξ χρηματικού βοηθήματος λόγω γέννησης τέκνου.

Σύμφωνα με το άρθρο 525 παρ. 4 του Ν. 5314/2026, οι Δήμοι μπορούν να χορηγούν τέτοιο βοήθημα σε μόνιμους κατοίκους και δημότες, με τους όρους και τις προϋποθέσεις που θα καθορίσει ο ίδιος ο Δήμος. Το ποσό μπορεί να φτάσει έως τις 3.000 ευρώ ανά παιδί.

Δεν σημαίνει ότι κάθε Δήμος υποχρεούται να καταβάλλει αυτόματα 3.000 ευρώ. Πρόκειται για θεσμική δυνατότητα, η οποία απαιτεί απόφαση του αρμόδιου δημοτικού οργάνου και καθορισμό των προϋποθέσεων, των δικαιούχων και των οικονομικών κριτηρίων.

Ήδη Δήμοι της χώρας έχουν αρχίσει να αξιοποιούν αυτή τη δυνατότητα. Για παράδειγμα, έχουν παρουσιαστεί αποφάσεις και προτάσεις για βοηθήματα από 1.000 έως 3.000 ευρώ, ανάλογα με τη σειρά γέννησης και το εισόδημα της οικογένειας.

Μειώσεις και απαλλαγές από δημοτικά τέλη

Ο νέος Κώδικας δίνει επίσης τη δυνατότητα στους Δήμους να προχωρούν σε μειώσεις ή απαλλαγές από δημοτικούς φόρους και τέλη για ειδικές κοινωνικές κατηγορίες.

Στο πλαίσιο αυτό περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πολύτεκνες, τρίτεκνες και μονογονεϊκές οικογένειες, καθώς και άλλες κοινωνικά ευάλωτες ομάδες. Οι σχετικές ελαφρύνσεις μπορούν να συνδέονται με εισοδηματικά κριτήρια.

Για μια οικογένεια που μεγαλώνει παιδιά, μια μείωση στα δημοτικά τέλη καθαριότητας και ηλεκτροφωτισμού ή σε άλλες επιβαρύνσεις μπορεί να αποτελέσει μια μόνιμη και όχι απλώς εφάπαξ οικονομική στήριξη.

Παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί

Η στήριξη της οικογένειας δεν περιορίζεται στην άμεση οικονομική ενίσχυση.

Ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει ειδικό πλαίσιο για τους δημοτικούς παιδικούς, βρεφικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, ακόμη και ως προς τη στελέχωσή τους με τακτικό προσωπικό. Το σχετικό πλαίσιο έχει ήδη συμπληρωθεί με οδηγίες και κανονιστικές πράξεις μέσα στο 2026.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τους νέους γονείς, καθώς η ύπαρξη επαρκών και λειτουργικών δημοτικών δομών φροντίδας παιδιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη συνύπαρξη οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής.

Δημοτική περιουσία για κοινωνικές ανάγκες

Ένα ακόμη σημαντικό εργαλείο είναι η δυνατότητα αξιοποίησης της δημοτικής περιουσίας με κοινωνικό προσανατολισμό.

Ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την κοινωνική αντιπαροχή και την αξιοποίηση δημοτικής περιουσίας, ενώ προβλέπεται επίσης η παραχώρηση ακινήτων σε οικονομικά αδύναμους για την ανέγερση κατοικιών.

Για τους μικρούς Δήμους, αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο για μια ευρύτερη στεγαστική πολιτική, ιδιαίτερα εφόσον υπάρχουν διαθέσιμα δημοτικά ακίνητα.

Επιχορηγήσεις και κοινωνική πολιτική

Ο Κώδικας περιλαμβάνει επίσης ειδικό κεφάλαιο για τις επιχορηγήσεις και τα βοηθήματα των Δήμων, ενώ προβλέπει και άλλες μορφές χορηγιών, βραβείων και ενισχύσεων.

Έτσι, η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να σχεδιάσει ένα ευρύτερο πλέγμα κοινωνικών δράσεων, πάντα μέσα στα όρια που θέτει η νομοθεσία, ο προϋπολογισμός και οι αποφάσεις των αρμόδιων δημοτικών οργάνων.

Το μεγάλο ζητούμενο: θα αξιοποιήσουν οι Δήμοι τις δυνατότητες;

Ο νέος Κώδικας δεν λύνει από μόνος του το δημογραφικό πρόβλημα. Δημιουργεί όμως περισσότερα εργαλεία τοπικής πολιτικής.

Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο.

Ένας Δήμος που αντιμετωπίζει έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση μπορεί πλέον να εξετάσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα στήριξης των νέων οικογενειών: εφάπαξ βοήθημα για κάθε νέα γέννηση, μειώσεις δημοτικών τελών για οικογένειες με παιδιά, ενίσχυση των παιδικών και βρεφονηπιακών σταθμών, κοινωνικές δομές για γονείς και παιδιά, αξιοποίηση δημοτικής περιουσίας για κοινωνική και στεγαστική πολιτική και στοχευμένες δράσεις για την παραμονή νέων  ανθρώπων στον τόπο τους.

Δεν πρόκειται, επομένως, μόνο για ένα «επίδομα γέννησης».

Πρόκειται για την ανάγκη να δημιουργηθεί ένα τοπικό σχέδιο δημογραφικής πολιτικής, προσαρμοσμένο στις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.

Ιδιαίτερα για τους μικρούς Δήμους της ελληνικής περιφέρειας, όπου τα σχολεία αδειάζουν, οι νέοι φεύγουν και οι γεννήσεις μειώνονται, το ερώτημα είναι πλέον ξεκάθαρο:

Θα περιοριστούν οι Δήμοι στη διαπίστωση του δημογραφικού προβλήματος ή θα αξιοποιήσουν τα νέα θεσμικά εργαλεία για να στηρίξουν έμπρακτα όσους επιλέγουν να κάνουν οικογένεια και να παραμείνουν στον τόπο τους;

Ο νέος Κώδικας δίνει το θεσμικό πλαίσιο. Η επόμενη κίνηση βρίσκεται στις αποφάσεις των ίδιων των Δήμων.

Η ανακοίνωση του Δήμου Ξηρομέρου ανοίγει, επομένως, έναν διάλογο που αφορά το μέλλον της περιοχής. Το ζητούμενο τώρα είναι η διαβούλευση να οδηγήσει σε συγκεκριμένες, κοστολογημένες και εφαρμόσιμες προτάσεις, ώστε η αντιμετώπιση του δημογραφικού να μην παραμείνει μια ακόμη διαπίστωση, αλλά να μετατραπεί σε συγκεκριμένη δημοτική πολιτική.

Οι προτάσεις των δημοτών και των φορέων μπορούν να κατατεθούν έως την Κυριακή 18 Οκτωβρίου, στις 23:59, μέσω της πλατφόρμας διαβούλευσης του Δήμου.

Γιατί τελικά το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι άνθρωποι ζουν σήμερα στο Ξηρόμερο. Είναι πόσοι νέοι άνθρωποι θα μπορέσουν να παραμείνουν εδώ, να δημιουργήσουν οικογένεια και να αποτελέσουν το αυριανό Ξηρόμερο