Το διαχρονικό δίδαγμα του Θερσίτη και του Οδυσσέα...

Όταν η εξουσία απαντά με το σκήπτρο αντί με επιχειρήματα 

 Το διαχρονικό δίδαγμα του Θερσίτη και του Οδυσσέα

Κάθε εποχή έχει τους Θερσίτες και τους Οδυσσείς της. Δεν πρόκειται απλώς για δύο πρόσωπα της Ιλιάδας του Ομήρου. Πρόκειται για δύο διαχρονικά σύμβολα που εξακολουθούν να καθρεφτίζουν τη σχέση ανάμεσα στην εξουσία και τον πολίτη.

Ο Θερσίτης ήταν ο άνθρωπος χωρίς αξιώματα. Δεν ήταν βασιλιάς, ούτε στρατηγός, ούτε ευγενής. Ήταν ένας απλός στρατιώτης που τόλμησε να πει δημόσια όσα πολλοί ίσως σκέφτονταν αλλά κανείς δεν τολμούσε να εκφράσει. Κατηγόρησε την ηγεσία για αλαζονεία, για ιδιοτέλεια και για κατάχρηση εξουσίας.

Η απάντηση που έλαβε δεν ήταν διάλογος.

Δεν ήταν επιχειρήματα.

Ήταν το σκήπτρο του Οδυσσέα.

Όμως το επεισόδιο αυτό γεννά ένα ερώτημα που παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα: όταν ένας πολίτης ασκεί κριτική στην εξουσία, αντιμετωπίζεται ως συνομιλητής ή ως ενοχλητικός Θερσίτης που πρέπει να σωπάσει;

Στη σύγχρονη τοπική αυτοδιοίκηση, το δίλημμα αυτό εμφανίζεται σχεδόν καθημερινά.

Υπάρχουν πολίτες που θέτουν ερωτήματα για τα έργα, για τις απευθείας αναθέσεις, για τη διαχείριση του νερού, για την καθαριότητα, για την αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας ή για τις προτεραιότητες μιας δημοτικής αρχής.

Αντί οι απαντήσεις να δίνονται με στοιχεία, αριθμούς και διαφάνεια, πολλές φορές η συζήτηση εκτρέπεται αλλού.

Ο πολίτης χαρακτηρίζεται «γκρινιάρης».

«Μηδενιστής».

«Τοξικός».

«Λαϊκιστής».

«Εχθρός του τόπου».

Οι χαρακτηρισμοί αυτοί δεν απαντούν στα ερωτήματα. Απλώς επιχειρούν να απαξιώσουν εκείνον που τα θέτει.

Έτσι, ο σημερινός Θερσίτης δεν είναι απαραίτητα εκείνος που έχει άδικο. Είναι πολλές φορές ο πολίτης που επιμένει να ζητά εξηγήσεις. Εκείνος που αρνείται να θεωρήσει ότι η ψήφος στις εκλογές αποτελεί λευκή επιταγή για τα επόμενα πέντε χρόνια.

Από την άλλη πλευρά, ο Οδυσσέας συμβολίζει τον  ηγέτη. Όχι επειδή κρατά το σκήπτρο, αλλά επειδή πρέπει να  διαθέτει σοφία, στρατηγική σκέψη και ευθύνη. 

👉Στη σημερινή δημοκρατία, ένας πραγματικός «Οδυσσέας» δεν φοβάται την κριτική. Την αξιοποιεί. Απαντά με επιχειρήματα και όχι με απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς. Κατανοεί ότι η λογοδοσία δεν είναι ένδειξη αδυναμίας αλλά στοιχείο ισχυρής διοίκησης.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν το σκήπτρο μετατρέπεται σε σύμβολο αλαζονείας.

Όταν κάθε διαφωνία εκλαμβάνεται ως προσωπική επίθεση.

Όταν κάθε διαφορετική άποψη θεωρείται υπονόμευση.

Όταν η δημόσια κριτική αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα και όχι ως δικαίωμα.

Σε έναν Δήμο, οι πολίτες δεν είναι χειροκροτητές της εκάστοτε δημοτικής αρχής. Δεν είναι υποχρεωμένοι να συμφωνούν με κάθε επιλογή, ούτε να σιωπούν για να μη διαταραχθεί η «εικόνα» της διοίκησης. 

Είναι οι άνθρωποι που χρηματοδοτούν τον Δήμο με τους φόρους και τα δημοτικά τέλη τους. Είναι εκείνοι που δικαιούνται να ρωτούν, να ελέγχουν, να αμφισβητούν και να απαιτούν απαντήσεις.

Η ώριμη δημοκρατία δεν φοβάται τον Θερσίτη.

Φοβάται τη σιωπή.

Γιατί μια κοινωνία όπου κανείς δεν τολμά να μιλήσει δεν είναι κοινωνία με ομοφωνία. Είναι κοινωνία με φόβο ή αδιαφορία.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για μια τοπική κοινωνία δεν είναι ο πολίτης που κάνει δύσκολες ερωτήσεις. 

👉Είναι η εξουσία που πιστεύει ότι δεν οφείλει να δίνει καμία απάντηση.

Στη σύγχρονη εποχή, τα δύο αυτά πρόσωπα χρησιμοποιούνται συχνά ως πολιτικοί συμβολισμοί. Κάποιος μπορεί να χαρακτηρίσει έναν επικριτή ως «Θερσίτη», υπονοώντας ότι είναι λαϊκιστής, θορυβώδης ή μηδενιστής. 

Από την άλλη, άλλοι βλέπουν στον Θερσίτη τον πολίτη που δεν φοβάται να μιλήσει απέναντι στην εξουσία, ακόμη κι αν γνωρίζει ότι θα υποστεί συνέπειες.

Το διαχρονικό ερώτημα που αφήνει ο Όμηρος δεν είναι ποιος από τους δύο έχει απόλυτο δίκιο. Είναι αν μια κοινωνία μπορεί να προοδεύσει χωρίς να ακούει τη φωνή της κριτικής και αν η εξουσία οφείλει να απαντά στα επιχειρήματα με πειθώ ή με δύναμη.

Ίσως γι' αυτό, σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά τη συγγραφή της Ιλιάδας, ο Θερσίτης και ο Οδυσσέας εξακολουθούν να βρίσκονται συμβολικά παρόντες σε κάθε δημόσια αντιπαράθεση.

👉ΣΣ ΑΦΟΡΜΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΠΟΛΛΑ ΣΧΟΛΙΑ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΘΕΡΣΙΤΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ...